द्रष्टुरेकत्वमद्वैतवेदान्तस्य मुख्य: सिद्धान्त:।
अथ को नाम अयं द्रष्टा।
अविद्योपहितचैतन्यमिति शास्त्राणि आहु:। तत्र अविद्याया एकत्वाच्चैतन्यस्य अद्वयत्वाच्च अविद्योपहितचैतन्यमेकमेव भवितुं शक्यते इति स्फुटम्। अत एव उच्यते 'एको द्रष्टा असि' इति।
द्रष्टुरुपहितत्वान्न द्रष्टृस्वरूपे अविद्याया: प्रवेश:, उपाधेरुपहितेन सह अनन्वयत्वात्। अथ अविद्यया एव बन्ध:, बन्धस्य विद्यानिवर्त्यत्वात्। अत: अविद्यागन्धरहितस्य साक्षिणो बन्धरहितत्वं नाम मुक्तत्वं स्पष्टम्। अत एव आचार्या ऊचिरे 'मुक्तप्रायोऽसि सर्वदा' इति।
अथ स्वकीये द्रष्टृस्वरूपे अवस्थानं परित्यज्य अविद्यया सह अविद्याकार्यै: सह वा यदा मम द्रष्टुरवस्थानं भवति, तदा अविद्याप्रतिबिम्बेन जीवेन सह बुद्ध्यवच्छिन्नेन प्रमात्रा सह वा तादात्म्यं जायते। एवं तादात्म्याध्यासमवाप्य स्वकीयमेकत्वं विस्मृत्य द्रष्टुर्बहुत्वं मन्यमानोऽहं 'बहवो द्रष्टार:' इति मन्ये। अयमेव तादात्म्याध्यासो बन्ध इति आचार्या ब्रुवते। अन्यस्य द्रष्टुर्दर्शनं अविद्यया सह, बुद्ध्या सह वा अध्यासादृते न भवितुं प्रभवति। अत एव सूक्तं द्रष्टृबहुत्वं बन्ध इति।
अयं भाव: - भवान् न एतानि दृश्यानि। भवान् एतेषां सर्वेषां दृश्यानामेको द्रष्टा अस्ति, साक्षी अस्ति। अध्यासरूपो बन्धोऽपि दृश्यमेव, भवान् तस्य अपि द्रष्टा। अत एव भवान् सर्वदा मुक्त:, भवत्स्वरूपे बन्धस्य अभावत्वात्।
एवं विचारिते स्वकीये स्वरूपे मम अवस्थितिर्लभ्यते।
No comments:
Post a Comment