सर्वं शशविषाणवत्

तेजोबिन्दूपनिषद: पञ्चमाध्यायस्य अयं पञ्चसप्ततितम: श्लोको दृश्यजगत: तस्य द्रष्टुश्च निष्प्रतियोगिकाभावरूपत्वं वर्णयति। दृश्यजगतो निरूपणं शास्त्रेषु त्रिधा लभ्यते। स्वाज्ञदृष्ट्या अस्य जगत: सत्यत्वेन अनुभूतिर्भवति। तामनुभूतिमनूद्य परिणामवादाश्रयात् कुत्रचिज्जगत् सत्यत्वेन निर्दिष्टमस्ति। अथ स्वज्ञदृष्ट्या अस्यैव जगतो निरूपणं मिथ्यात्वेन भवति। अत्र दृष्टान्ता रज्जुसर्पादय:। अथ पुनः पारमार्थिकदृष्ट्या जगतो न मिथ्यात्वं प्रत्युत शशविषाणवत् निष्प्रतियोगिकाभावरूपत्वमेव। इदमेव तत्त्वमयं श्लोक: प्रतिपादयति। न अत्र भ्रमितव्यं यत् द्रष्टुरपि दृश्यवत् स्वरूपेण निषेध: श्रुत्या अभिप्रेत:। द्रष्टुर्द्रष्टृत्वस्य एव निषेध: प्रतिपादित:, तस्य अविद्याप्रयुक्तत्वात्। पारमार्थिकदृष्ट्या अयं द्रष्टा आरोपितद्रष्टृत्वरहितत्वेन स्वप्रकाशतया वर्तते इति आशय:।